در جوشکاری، گاهی تنها چند سانتیمتر میان پای جوشکار و جرقهای فاصله است که با حرارت بالا به اطراف پخش میشود. همین نزدیکی باعث میشود کفشی که در یک محیط معمولی کاملا مناسب به نظر میرسد، برای کار جوشکاری انتخاب خوبی نباشد. اما تفاوت یک کفش معمولی با کفشی که واقعا برای این شرایط ساخته شده، دقیقا کجاست؟ چه ویژگیهایی هستند که هنگام خرید باید جدی گرفته شوند و کدام مشخصات واقعا در محیط کار خودشان را نشان میدهند؟ در ادامه، قدم به قدم سراغ همین تفاوتها میرویم.
کفش ایمنی جوشکاری چیست و چرا استفاده از آن حیاتی است؟
کفش ایمنی جوشکاری برای محیطی ساخته میشود که در آن حفاظت از پا فقط به یک سرپنجه مقاوم خلاصه نمیشود. نوع متریال رویه، ساختار زیره، ویژگیهای عایقی و نحوه بسته شدن کفش، همگی باید با شرایط خاص فرایند جوشکاری هماهنگ باشند. مهمترین ویژگیهایی که در این نوع کفش اهمیت پیدا میکنند عبارتند از:
- جلوگیری از سوختگی پا: ساق و رویه مقاوم کفش از پا در برابر پاشش جرقه، قطرات مذاب فلز و پلیسههای داغ که هنگام جوشکاری به اطراف پرتاب میشوند، محافظت میکنند.
- حفاظت در برابر ضربه: سرپنجه مقاوم، بخش جلویی پا را در برابر سقوط ابزار، قطعات فلزی و اجسام سنگین که ممکن است در محیط کارگاهی جابجا شوند، محافظت میکند.
- عایق حرارتی و جریان برق: ساختار عایق کفش و زیره مناسب، از انتقال حرارت شدید سطوح داغ به پا جلوگیری میکند و در جوشکاری قوس الکتریکی، احتمال عبور جریان برق از مسیر پا را کاهش میدهد.
- مقاومت در برابر مواد شیمیایی و لغزش: زیره تخصصی این کفشها میتواند در برابر سایش، روغن و برخی مواد شیمیایی مقاومت داشته باشد و با ایجاد اصطکاک کافی، احتمال لغزش روی سطوح آلوده یا لغزنده کارگاه را کاهش دهد.
هنگام انتخاب کفش جوشکاری نوع کار را در نظر بگیرید. نیاز یک جوشکار سیار که مدام جابجا میشود با فردی که بیشتر زمان کار را در یک ایستگاه ثابت میگذراند، الزاما یکسان نیست.
مقایسه کفش کار ایمنی جوشکاری با کفشهای ایمنی معمولی
تفاوت کفش ایمنی جوشکاری با یک کفش ایمنی معمولی، بیشتر از هر چیز به نوع خطری که برای آن طراحی شدهاند برمیگردد. کفشهای ایمنی معمولی اغلب برای محافظت در برابر ضربه، فشار و لغزش ساخته میشوند. اما در محیط جوشکاری، جرقه، پاشش فلز مذاب و حرارت بالا، شرایط متفاوتی ایجاد میکنند. به همین دلیل، کفش مخصوص جوشکاری معمولا در جزئیاتی مثل پوشش روی پا و ساق، ساختار بستهتر و مقاومت حرارتی، طراحی تخصصیتری دارد.
استانداردهای بینالمللی در تولید کفش ایمنی مناسب جوشکاری
برای کفش جوشکاری، استاندارد فقط یک کد درج شده در مشخصات محصول نیست. هر کد، نتیجه مجموعهای از آزمونها و الزامات مشخص است که نشان میدهد کفش در برابر یک خطر خاص چه سطحی از مقاومت را ارائه میدهد. بعضی از این استانداردها به ایمنی عمومی کفش مربوط میشوند و بعضی دیگر دقیقا سراغ ویژگیهایی میروند که در محیطهای حرارتی و مرطوب اهمیت پیدا میکنند:
- استاندارد EN ISO 20345: چارچوب اصلی ایمنی کفشهای کار را تعیین میکند و مشخص میسازد کفش باید در بخشهایی مثل سرپنجه، زیره و ساختار محافظتی چه الزامات و آزمونهایی را با موفقیت پشت سر بگذارد.
- استاندارد HRO: نشان میدهد زیره کفش در برابر تماس مستقیم با سطوح داغ مقاوم است و میتواند در آزمون استاندارد، حرارت یک سطح تا ۳۰۰ درجه سانتیگراد را تحمل کند.
- استاندارد WRU: به مقاومت رویه کفش در برابر نفوذ و جذب آب مربوط میشود و برای مدلهایی که در محیطهای مرطوب یا دارای تماس با آب استفاده میشوند، اهمیت دارد.
برای جوشکاریهای طولانی، ترکیب حفاظت و راحتی اهمیت بیشتری پیدا میکند، چون کفشی که بعد از چند ساعت باعث خستگی پا شود، میتواند روی دقت و کیفیت کار اثر بگذارد.
جدول مقایسه استانداردهای ایمنی و میزان مقاومت حرارتی آنها
برای شناخت دقیقتر کفش ایمنی جوشکاری، باید بدانیم هر نشان استاندارد دقیقا چه چیزی را درباره عملکرد کفش بیان میکند. در جدول زیر، مهمترین استانداردها و ویژگیای که هر کدام نشان میدهند را کنار هم آوردهایم:
|
استاندارد / کد |
کاربرد |
میزان یا نوع مقاومت |
|
EN ISO 20345 |
تعیین الزامات عمومی کفشهای ایمنی و آزمونهای مربوط به حفاظت پنجه، زیره و سایر بخشهای حفاظتی |
مقاومت حرارتی مشخصی تعیین نمیکند |
|
HRO |
سنجش مقاومت زیره در برابر تماس مستقیم با سطح داغ |
تا ۳۰۰ درجه سانتیگراد |
|
HI |
بررسی میزان عایق بودن کفش در برابر حرارت و محدود کردن انتقال گرما از زیره به داخل کفش |
عایق حرارتی |
|
WRU |
ارزیابی مقاومت رویه در برابر نفوذ و جذب آب |
مقاومت رویه در برابر آب |
|
WR |
بررسی مقاومت کل کفش در برابر نفوذ آب |
مقاومت در برابر آب |
|
FO |
ارزیابی مقاومت زیره در برابر سوختها و روغنهای هیدروکربنی |
مقاومت در برابر روغن و سوخت |
مشخصات کفش ایمنی جوشکاری استاندارد و باکیفیت
کفش ایمنی جوشکاری خوب، حاصل کنار هم قرار گرفتن چند انتخاب درست است. از متریال به کار رفته در ساخت گرفته تا جزئیات طراحی و کیفیت اجرای کفش، هر بخش میتواند روی عملکرد نهایی آن تاثیر بگذارد. این تفاوتها شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسند، اما در استفاده مداوم و شرایط سخت جوشکاری، اهمیت خود را نشان میدهند. در ادامه، مهمترین این مشخصات را بررسی میکنیم:
جنس رویه نسوز؛ چرم طبیعی جیر یا چرم گاوی ضخیم
رویه کفش جوشکاری باید طوری انتخاب شود که برخورد جرقه و ذرات داغ، سریع آن را از بین نبرد. به همین دلیل، چرم گاوی ضخیم و چرم طبیعی جیر از گزینههای رایج در این کفشها هستند؛ متریالی که هم دوام خوبی دارند و هم در استفاده مداوم، ظاهر و ساختارشان را بهتر حفظ میکنند.
طراحی بدون بند یا سگکدار جهت جلوگیری از ورود جرقهها به داخل کفش
در جوشکاری، جرقه و پلیسه داغ میتواند لای بند یا اطراف زبانه کفش گیر کند و از همان مسیر به داخل راه پیدا کند. به همین دلیل، کفشهای مخصوص جوشکاری معمولا با طراحی بدون بند یا بستهای پوشیده ساخته میشوند تا قسمتهای در معرض جرقه کمتر باشد و مسیر ورود ذرات داغ به داخل کفش محدود شود.
پنجه کامپوزیت در برابر پنجه فولادی؛ کدام یک برای جوشکاران مناسبتر است؟
در محیط جوشکاری، جنس سرپنجه میتواند روی میزان انتقال گرما و وزن کفش تاثیر بگذارد. فولاد به دلیل رسانایی حرارتی بالاتر، گرمای بیشتری را نسبت به کامپوزیت منتقل میکند. در مقابل، پنجه کامپوزیت سبکتر است و عایق حرارتی و الکتریکی بهتری ایجاد میکند. بنابراین، برای جوشکاریهایی که تماس مداوم با محیط گرم و استفاده طولانی از کفش وجود دارد، کامپوزیت میتواند مزیت بیشتری ایجاد کند، درحالی که پنجه فولادی همچنان برای کارهایی که مقاومت مکانیکی بالا اولویت دارد، گزینه قابل اعتمادی محسوب میشود.
کفش ایمنی مناسب جوشکاری ساق بلند یا ساق کوتاه؛ کدام را انتخاب کنیم؟
انتخاب ساق بلند یا کوتاه بیشتر از آن که به ظاهر کفش مربوط باشد، به محل و نحوه برخورد جرقه و پلیسه با پا بستگی دارد. در جوشکاریهایی که ذرات داغ از بالا و اطراف مچ پخش میشوند، ساق بلند پوشش بیشتری ایجاد میکند و بخش بالاتری از پا را میپوشاند. از طرف دیگر ساق کوتاه آزادی حرکت بیشتری میدهد و برای کارهایی که جرقه و پلیسه کمتر به قسمت ساق میرسند، میتواند انتخاب راحتتری باشد.
راهنمای نگهداری و افزایش طول عمر کفشهای جوشکاری
کفش جوشکاری قرار است مدت زیادی در معرض جرقه، گرد فلز و گرمای محیط کار باشد. بنابراین نحوه نگهداری آن میتواند تفاوت زیادی در دوام رویه و کیفیت بخشهای مختلف کفش ایجاد کند. چند کار ساده بعد از پایان هر شیفت، از فرسودگی زودهنگام جلوگیری میکند:
- تمیزکاری مداوم: بعد از هر روز کاری، برادههای فلزی، گرد و غبار و ذرات باقیمانده روی کفش را پاک کنید تا بین درزها و سطح چرم باقی نمانند و به مرور باعث آسیب به رویه نشوند.
- استفاده از واکس مخصوص: واکس مناسب با نوع چرم، رطوبت و انعطاف طبیعی رویه را تا حدی حفظ میکند و مانع خشک و شکننده شدن آن میشود. این کار باعث میشود چرم در برابر گرما و استفاده مداوم، دیرتر ترک بخورد و کیفیت خود را برای مدت بیشتری حفظ کند.
- خشک کردن اصولی: اگر کفش خیس شد، رطوبت سطح آن را با دستمال خشک بگیرید، داخل کفش را با کاغذ یا پارچه تمیز پر کنید و در محیطی خشک و دارای جریان هوا قرار دهید تا به تدریج خشک شود. همچنین از گذاشتن کفش کنار بخاری، هیتر یا هر منبع حرارتی مستقیم هم خودداری کنید، چون حرارت شدید میتواند چرم را خشک و شکننده کند و به مرور به فرم کفش و چسبهای آن آسیب بزند.
اگر روی کفش آثار سوختگی، ذوب شدن، ترک عمیق یا تغییر شکل در بخشهای محافظ ایجاد شده است، صرفا تمیز کردن و واکس زدن کافی نیست. چنین آسیبهایی میتوانند نشان دهند که بخشی از ساختار حفاظتی کفش دیگر عملکرد اولیه خود را ندارد و بهتر است تعویض شود.
بررسی عوامل موثر بر قیمت کفش ایمنی جوشکاری
قیمت یک کفش ایمنی جوشکاری تحت تاثیر چند عامل اصلی قرار میگیرد؛ از مواد اولیه و سطح حفاظت گرفته تا کیفیت ساخت که در نهایت قیمت محصول را تعیین میکنند:
- جنس و کیفیت رویه: نوع چرم، ضخامت و کیفیت متریال استفاده شده میتواند قیمت کفش را تغییر دهد.
- نوع سرپنجه: پنجه کامپوزیت معمولا به دلیل هزینه بالاتر مواد اولیه و ساخت، قیمت بیشتری نسبت به پنجه فولادی دارد. در مقابل، پنجه فولادی گزینه اقتصادیتری محسوب میشود.
- میزان مقاومت حرارتی: کفشهایی که زیره و ساختار آنها برای تحمل شرایط حرارتی سختتر طراحی شدهاند، معمولا هزینه تولید بالاتری دارند.
- نوع و کیفیت زیره: جنس زیره، مقاومت آن در برابر سایش، روغن و حرارت و همچنین کیفیت آج روی قیمت نهایی تاثیر میگذارد.
- استانداردها و آزمونهای ایمنی: برخورداری از استانداردها و گذراندن آزمونهای تخصصی، هزینه تولید و در نتیجه قیمت کفش را تحت تاثیر قرار میدهد.
- برند و کیفیت ساخت: کیفیت دوخت، مواد اولیه، دقت مونتاژ و اعتبار برند هم میتوانند اختلاف قیمت میان مدلهای مختلف ایجاد کنند.
نوع کار، تعداد ساعات استفاده و شرایط محیطی، سه عامل مهم برای سنجش ارزش خرید کفش هستند و بهتر است هنگام مقایسه قیمت در نظر گرفته شوند.
سوالات متداول
چرا جوشکاران نباید از کفشهای ایمنی بنددار معمولی استفاده کنند؟
کفشهای بنددار معمولی، به خصوص مدلهایی که روی زبانه و اطراف بند پوشش محافظ ندارند، میتوانند محل گیرکردن جرقه و پلیسههای داغ باشند. در جوشکاری، مدلهای بدون بند یا دارای پوشش و بست محافظ، مسیرهای کمتری برای ورود ذرات داغ به داخل کفش ایجاد میکنند.
بهترین جنس زیره برای کفش جوشکاری چیست؟
زیرهای که مقاومت مناسبی در برابر حرارت، سایش، روغن و لغزش داشته باشد، انتخاب مناسبتری برای محیط جوشکاری است. در این میان، ویژگی HRO هم اهمیت دارد و نشان میدهد زیره در برابر تماس با سطح داغ تا ۳۰۰ درجه سانتیگراد آزمون شده است.
آیا کفشهای جوشکاری برای استفاده در محیطهای مرطوب نیز مناسب هستند؟
لزوما نه. مناسب بودن کفش برای محیط مرطوب به ویژگیهای ضدآب آن بستگی دارد و صرفا جوشکاری بودن کفش چنین قابلیتی را تضمین نمیکند. وجود مشخصاتی مانند WR یا WRU میتواند اطلاعات دقیقتری درباره مقاومت کفش یا رویه آن در برابر آب ارائه دهد.
تفاوت سرپنجه کامپوزیت با سرپنجه فولادی در کفشهای جوشکاری چیست؟
هر دو نوع سرپنجه برای محافظت از انگشتان در برابر ضربه و فشار استفاده میشوند، اما تفاوت اصلی در جنس و ویژگیهای فیزیکی آنهاست. سرپنجه کامپوزیت سبکتر است و عایق حرارتی و الکتریکی بهتری دارد، در حالی که سرپنجه فولادی معمولا وزن بیشتری دارد و گزینه اقتصادیتری محسوب میشود.
نتیجهگیری
انتخاب کفش ایمنی جوشکاری زمانی دقیق میشود که بدانید پای شما در طول کار با چه خطرهایی روبرو است و کفش را متناسب با همان شرایط انتخاب کنید. اگر جرقه بیشتر از بالای پا پخش میشود، طراحی ساق و نحوه بسته شدن اهمیت بیشتری پیدا میکند، اگر ساعتها روی سطوح داغ کار میکنید، مقاومت حرارتی کفش اهمیت بیشتری پیدا میکند و اگر محیط کار روغنی یا مرطوب است، عملکرد زیره و مقاومت آن باید جدیتر بررسی شود. در چنین شرایطی، مقایسه چند مدل بر اساس نیاز واقعی کار، نتیجه بسیار بهتری از انتخاب صرفا بر اساس قیمت یا ظاهر کفش خواهد داشت.
بدون دیدگاه